Άφυτος – Αφύτης, Άφετος, Άθυτος: Το πετρόκτιστο «μπαλκόνι» της Χαλκιδικής

Τόποι που με του φεγγαριού το αλησμονάνθι Και με του ήλιου τους χυμούς με θρέψατε, Σήμερα ονειρεύομαι για σας,

Ήλιος ο Πρώτος – Οδυσσέας Ελύτης

Η Άθυτος των ζωγράφων, η Άθυτος των ανθρώπων της που την αγαπούν και την ονειρεύονται. Η χαρακτηριστική του θέση με την απέραντη θέα προς τον Τορωναίο, την αρχιτεκτονική των σπιτιών του, τους ευκατάστατους και ενίοτε «αρχαϊκούς» κατοίκους του. Η Άθυτος, το τρίτο συνεχόμενο χωριό μετά τον ισθμό της Ποτίδαιας, απλώνεται στην ίδια περιοχή από το 3.000 π.Χ. τουλάχιστον.

Η αρχαία Άφυτις ήταν σημαντική πόλη της Παλλήνης και αναφέρεται από τους αρχαίους συγγραφείς (Ηρόδοτος, Θουκυδίδης, Ξενοφών, Αριστοτέλης, Παυσανίας, Στράβων κ.λπ.) Το ιερό του Διονύσου (8ος αι. π.Χ.) και ο ναός του Άμμωνος Διός (του 4ου αι. π.Χ.) συνέβαλε ουσιαστικά στην εδραίωση της φήμης της κατά την αρχαιότητα. Ευημερούσα πόλη κατά τους αρχαϊκούς και κλασικούς χρόνους. Έκοψε το δικό της νόμισμα που φέρει το κεφάλι του προστάτη της Άμμωνα Δία.

Στην επανάσταση του 1821 έδωσε δυναμικό παρόν με αγωνιστές και θύματα. Μετά την Καταστροφή οι χωρικοί διασκορπίστηκαν σε διάφορες ασφαλέστερες περιοχές. Γύρω στα 1827, με την επιστροφή των φυγάδων, η Άθυτος ήταν για πολλά χρόνια η πρωτεύουσα της Κασσάνδρας. Έντονη οικοδομική δραστηριότητα είναι παρούσα από τα μέσα του 19ου αιώνα. Το 1859 χτίστηκε ο Άγιος Δημήτριος, τρίκλιτη, ξυλόστεγη βασιλική με τρούλο, το στολίδι του χωριού στο κέντρο της πλατείας.

Ο επισκέπτης αξίζει να προσέξει την ιδιόμορφη αρχιτεκτονική του ναού, τις παλιές του εικόνες και τα λιθόγλυφα στο εξωτερικό του νότιου τοίχου. Αξίζει επίσης να επισκεφθείτε τα μεγάλα ξωκλήσια που ακολούθησαν. (1867 Άγιος Γεώργιος1885 Κοίμηση της Θεοτόκου-Άγιος Αθανάσιος-Άγιος Νικόλαος).

Αξιοσημείωτα είναι και τα χαρακτηριστικά παλιά λιθόκτιστα σπίτια με τις αρχιτεκτονικές επιγραφές και τα λιθογλυπτά. (1860 Κατσάνη, 1864 Παπαβασιλείου, 1876 Γαλάνη, 1889 Αλέτρα, 1898 Αθανασιάδης κ.α.). Στο σπίτι του Αλετρά στην κεντρική πλατεία λειτουργεί λαογραφικό μουσείο.

Από την πλατεία ο δρόμος σε οδηγεί στον Βράχο, το μπαλκόνι του χωριού, από όπου αγναντεύεις τον Τορωναίο, τη Σιθωνία απέναντι και την Κασσάνδρα κάτω. Στη συνέχεια ανεβαίνεις στον Κουτσόμηλο, την ανεμοδαρμένη ακρόπολη της Αθύτου με την πανοραμική θέα.

Η Άθυτος επαρκεί σε ενοικιαζόμενα δωμάτια, ξενοδοχεία, ταβέρνες και εστιατόρια με καλό και καθαρό φαγητό, καφετέριες και μπαρ. Ο επισκέπτης μεταμορφώνεται περπατώντας στα καλντερίμια της Αθύτου, ακολουθώντας τον Ελύτη στο αιγαιοπελαγίτικο πέρασμά του, και μπορεί να μπορεί να κάνει μπάνιο στο γαλάζιο Αθυτικό πέλαγος, στις παραλίες Βάρκες, Πούντα, Λιόσι, Δάφνη. Πλήθος πολιτιστικών εκδηλώσεων, καθ’ όλη τη διάρκεια του καλοκαιριού, που προετοιμάζονται από τους Αθυτιώτες με μεράκι και υπευθυνότητα, καθιστούν την Άθυτο βασικό σημείο αναφοράς για τον τουρίστα που έρχεται στη Χαλκιδική.

Το πετρόκτιστο «μπαλκόνι» της Χαλκιδικής, της Άθυτου ή της Αφύτου, κόβει την ανάσα με τη μαγευτική θέα που προσφέρει στον Τορωναίο κόλπο και αφήνει τους επισκέπτες έκπληκτους με την αρμονική πολυχρωμία της θάλασσας, του ουρανού και της φύσης. Η Άθυτος (Άφυτος) είναι για κάθε αρχιτέκτονα ένα όνειρο που γίνεται πραγματικότητα, καθώς συνδυάζει τέλεια τη φυσική ομορφιά με την ανθρώπινη παρέμβαση.

Περπατώντας κανείς στα πέτρινα σοκάκια, παρατηρώντας τον παραδοσιακό οικισμό με τα χαρακτηριστικά δείγματα της ελληνικής λαϊκής αρχιτεκτονικής, νιώθει ότι ο χρόνος έχει σταματήσει στις αρχές του αιώνα. Σπίτια χτισμένα από τούβλα, με πέτρα που έφεραν οι Αρβανίτες, που μαζί με τους ντόπιους έχτισαν το χωριό στις αρχές του 19ου αιώνα, την κεντρική πλατεία με την εκκλησία του Αγ. Δημητρίου, που χτίστηκε γύρω στο 1858 και είναι το μοναδικό στη Χαλκιδική της «θολωτής βασιλικής», τα αρχοντικά του Κατσάνη (1860), του ζωγράφου Παραλή και Αθανασιάδη (1898), ακόμη και το κοινοτικό κτίριο-αρχοντικό της Αλέτρας τους αξίζει βαθύτερη προσέγγιση, πιο περίπλοκη ματιά.

Πηγή: kassandra.gr

Φωτογραφία: kassandra.gr